Spis treści
Nie ma potrzeby odbierać smoczka noworodkowi tylko dlatego, że „później będzie trudno”. Wraz z wiekiem warto jednak ograniczać jego używanie. AAPD zaleca zakończenie nawyków ssania nieodżywczego do 36. miesiąca życia, a skutki dla zgryzu mogą pojawiać się wcześniej przy intensywnym, długotrwałym używaniu.
Smoczek nie jest wyłącznie „złym nawykiem”
Odruch ssania jest naturalny u niemowląt, a dla części dzieci smoczek jest skutecznym sposobem samouspokojenia. American Academy of Pediatrics rekomenduje oferowanie smoczka do snu i drzemek jako jednego z elementów zmniejszających ryzyko SIDS. U dziecka karmionego piersią jego wprowadzenie można odłożyć do momentu, gdy karmienie jest już dobrze ustalone.
Nie ma potrzeby wkładać smoczka na siłę dziecku, które go nie chce. Jeśli zaśnie i smoczek wypadnie, nie trzeba wkładać go ponownie. Podczas snu nie należy przywiązywać smoczka do szyi, ubrania, kocyka czy maskotki.
Kiedy długie używanie zaczyna być problemem?
Ryzyko zależy od wieku, częstotliwości i intensywności ssania. AAPD zwraca uwagę, że używanie smoczka po 12. miesiącu może zwiększać ryzyko ostrego zapalenia ucha środkowego, a po około 18. miesiącu długotrwały nawyk może wpływać na rozwijający się układ zębowo-zgryzowy.
Amerykańska Akademia Stomatologii Dziecięcej zaleca zakończenie nawyków ssania nieodżywczego do 36. miesiąca życia. Nie oznacza to, że w trzecie urodziny automatycznie pojawi się wada zgryzu, ale wraz z czasem rośnie powód, by nawyk stopniowo wygaszać.
Najłatwiej zacząć od ograniczenia sytuacji
Jeżeli dziecko korzysta ze smoczka przez większość dnia, pierwszy krok nie musi oznaczać całkowitego odstawienia. Można ustalić, że smoczek zostaje np. tylko do snu i mocnego wyciszenia, a nie towarzyszy zabawie, spacerowi czy rozmowie.
Dzięki temu dziecko ćwiczy inne sposoby regulowania napięcia bez utraty naraz całego znanego rytuału. Dobrze mówić o zmianie konkretnie: „smoczek zostaje w łóżku” zamiast ciągle powtarzać „jesteś już za duży”.
Znajdź funkcję, którą pełni smoczek
Dziecko nie używa go „bez powodu”. Może pomagać zasnąć, wrócić do spokoju po frustracji, przetrwać jazdę samochodem albo chwilę rozłąki. Jeśli po prostu zabierzemy smoczek, warto równocześnie zaproponować inną formę regulacji: bliskość, przytulenie, stały rytuał przed snem, książkę, piosenkę czy ulubiony bezpieczny przedmiot odpowiedni do wieku.
Najtrudniejsze bywają chwile zmęczenia i silnych emocji. To normalne, że wtedy dziecko przez pewien czas będzie domagało się starego sposobu uspokojenia.
Stopniowo czy jednego dnia?
Oba podejścia mogą działać. Dla dziecka mocno przywiązanego do smoczka zwykle łagodniejsze jest stopniowe ograniczanie: najpierw w ciągu dnia, później przy drzemce, a na końcu przy zasypianiu. Inne dzieci dobrze reagują na jasno ustalony dzień zakończenia nawyku.
Warto wybrać spokojny okres. Przeprowadzka, narodziny rodzeństwa, rozpoczęcie przedszkola czy choroba mogą nie być najlepszym momentem na dokładanie kolejnej dużej zmiany.
Czego lepiej nie robić?
- Nie zawstydzaj dziecka i nie porównuj go z rówieśnikami.
- Nie karz za sięgnięcie po smoczek.
- Nie smaruj smoczka gorzkimi, ostrymi ani drażniącymi substancjami.
- Nie przecinaj ani nie uszkadzaj smoczka - zużyty lub pęknięty element może stwarzać zagrożenie.
- Nie obiecuj, że odstawienie będzie „bez płaczu”. Frustracja przy zmianie nawyku jest możliwa.
HealthyChildren podkreśla, że ostre słowa, dokuczanie i kary nie są skutecznym sposobem wygaszania nawyku ssania. Lepsze są spokojne przypomnienia, zauważanie sukcesów i stopniowe ograniczanie sytuacji, w których smoczek jest dostępny.
Kiedy warto porozmawiać z dentystą lub pediatrą?
Jeżeli dziecko zbliża się do 3. roku życia i nadal intensywnie używa smoczka, warto omówić strategię z dentystą dziecięcym. Konsultacja jest szczególnie przydatna, gdy widać zmiany w ustawieniu zębów lub podniebienia albo odstawienie prowadzi do bardzo nasilonych trudności.
Wczesne wizyty stomatologiczne mają też znaczenie niezależnie od smoczka. AAPD rekomenduje utworzenie tzw. dental home do około 12. miesiąca życia, aby profilaktyka zaczynała się przed pojawieniem problemów.
